فعالیت فرهنگی، فعالیتی است که تمام شئون زندگی فردی و اجتماعی بشر را دربر میگیرد. کاری است که همه افراد جامعه را متأثر میسازد و این با نفوذ در ارتباطات و روابط علت و معلولی و تأثیر و تأثرات افراد جامعه بر یکدیگر، شدنی خواهد بود . فعالیت فرهنگی، فعالیتی است که موجبات این را فراهم آورد که افراد بتوانند در تمام ابعاد زندگی روزانه خود، چه به طور انفرادی و چه جمعی، خود را به دیگران بفهمانند، در واقع فعالیت فرهنگی عبارت است از مجموعه اقداماتی که برای تغییر در مجموعه توان انسانی یک جامعه صورت میگیرد .
مفهوم فعالیت های فرهنگی :
فعالیت های فرهنگی مجموعه اقداماتی است مبتنی بر هنجارها و ارزش های یک جامعه که در قالب عناصر و اجزایی همانند ملیت، قومیت، زبان، دین و مذهب، نژاد، جنسیت، آداب و رسوم، مفاهیم و تعابیر رایج نمود می یابد و هدف آن شناساندن هویت، تاریخ و میراث اجتماعی است که از نسل های گذشته تا به امروز تداوم یافته است یا در حال حاضر متناسب با مقتضای زمان و مکان تبدیل به یک ارزش یا باور اجتماعی شده است. فعالیتی است که حول تولید ، بکارگیری ، انتقال ، استفاده و مصرف معانی و شکل دادن ، تغییر و ارتقای حیات فرهنگی افراد شکل می گیرد و دارای دو بعد تولیدی و مصرفی است .
حوزه های فعالیت فرهنگی:
فعالیت فرهنگی می تواند در حوزه های زیر انجام گیرد :
-1 ارزشی و بینشی: گستره ای از مباحث نظری دینی نظیرجهان بینی مذهبی،هستی شناسی،انسان شناسی و. .. را در بر میگیرد قالب و شکل این مباحث شامل: آموزش، مباحثات گروهی، سخنرانی ها، توسعه مهارت های نگارشی، انتشارات دانشجویی...، .
–2 دانش: دانش های کاربردی، دانشهای بین رشته ای، موضوعات بین رشته ای، حرفه های تخصصی فرهنگی...،از جمله موضوعاتی هستند که گسترش آنها میتواند تبعات فرهنگی کلان و پیامدهای سیاسی،اقتصادی و اجتماعی داشته باشد.
-3 هنر: گستره وسیعی از فعالیتهایی نظیرموسیقی، تاتر، سینما، هنرهای تجسمی و ... را در برمی گیرد .
-4 ادبیات : افسانه ها، قصه ها، داستان ها و اسطوره های هر ملتی برگرفته از فرهنگ همان ملت است که با توجه به آن میتوان غنی بودن فرهنگ را بررسی کرد. مانند نشان دادن روح بلند ایرانیان در شاهنامه و عرفان زیبای ایرانی اسلامی را در "غزل های شمس" مولانا.
-5 عرف: عرف حاصل ارتباطات آزاد اجتماعی است. عرف و تجربه عرفی ابزاری است برای اعمال قضاوت های ارزشی و تولید ارزش ها. فعالیتهای فرهنگی میتوانند از طریق ارتباطات فرهنگی، تعاملات فرهنگی، تعاملات فکری، ارزشی، هنجاری و مورد بحث قرار دادن مسایل روز فرهنگی در شکل گیری و غنای عرف فرهنگی تاثیر مهمی داشته باشد
-6 مهارتهای زندگی و کیفیت زندگی: فعالیتهای فرهنگی به مثابه پیدا کردن راهی برای بهبود کیفیت زندگی است و مهارتهای زندگی را افزایش میدهد از قبیل مهارت سازگاری با دیگران و ... و بسیاری حوزه های دیگر، که با توجه به هر کشور متفاوت است .
اقسام فعالیت های فرهنگی :
1- حوزه زبان و ادبیات
2- رسانه ها و مطبوعات
3- کتابخوانی و مطالعه
4- اقوام ، آداب و رسوم
5- تاریخ و میراث فرهنگی
6- میراث طبیعی و جغرافیایی
7- حوزه دفاع مقدس
8- بسیج، ایثار و شهادت
9- فرهنگ فردی و اجتماعی
10- خانواده و سبک زندگی
11- فرهنگ شهری و شهروندی
12- حوزه فرهنگ روستا و عشایر
13- تولید و نشر محصولات فرهنگی
14- نمایشگاه آثار فرهنگی
اصول حاکم بر فعالیت های فرهنگی :
-1 اصل انعطاف و پویایی در عین پافشاری بر اصول :
این اصل تکیه بر محتوای ثابت و متغیر فرهنگ داشته به گونه ای که انعطاف پویایی با بخش متغیر فرهنگ مرتبت بوده و پافشاری بر اصل با بخش ثابت فرهنگ مرتبط می باشد .
-2 اصل مشارکت دادن آحاد جامعه ( اکثریت جامعه ) :
این اصل از اصول مهم فعالیت های فرهنگی است که برخاسته از ذات و ماهیت فرهنگ است ، چرا که فرهنگ امری اجتماعی است و بدون دخالت اجتماع هیچ فعالیت فرهنگی به نتیجه نمی رسد ، مشارکت مردم می تواند بصورت فردی یا جمعی باشد ، تشکل های غیر دولتی را می توان به عنوان نمونه در این گروه قرار داد
. -3 اصل تقویت فرهنگ ملی و توجه به آن :
فرهنگ ملی به معنای نمادها ، شیوه ها ، عادات ، آداب و رسوم ، سنن ، مفاخر فرهنگی و موضوعاتی از این دست می باشد . فرهنگ ملی یکی از عناصر مهم تشکیل دهنده فرهنگ است و با توجه به تأثیر عناصر فرهنگ ، در فعالیت های فرهنگی ، لذا تنها نمی توان آن را نادیده گرفت ، بلکه باید آن را مورد توجه قرار داده و در تقویت جنبه های مثبت و غنای آن کوشید
. -4 اصل اقلانیت محوری : نظربه اینکه عقل در کنار شرع یکی از مهمترین منابع هدایت بشر است ، امور گوناگونی را بر مدیران فرهنگی مرتبط می سازد که عبارتند از :
الف) حذف تعصبات قومی ، قبیله ای و فرقه ای و ارتقاء روحیه نقدپذیری .
ب) داشتن نگرشی اندیشمندانه و عاقلانه در مقابل پدیده ها و جریانات فرهنگی داخلی و خارجی .
ج) داشتن روش های مدبرانه و نوین در برنامه ریزی ، اجرا و ارزشیابی فرهنگی .
-5 اصل جذابیت بخشی : منظور زیبایی شناختی و زیبایی دوستی انسان ها است ، چرا که انسان ها فطرتاً زیبایی را دوست دارند
-6 اصل تأکید بر جذب و پرهیز از دفع : یعنی بایستی علاقه مندان و شیفتگان را با اعتقادات و عقاید آسمانی و وحیانی در کنار یکدیگر بوسیله فعالیت های فرهنگی جمع کنیم .
-7 اصل آزادی و اختیار مخاطبان : بدین معنا که در صورت شناخت انسان ها از هر برنامه ای ، باعث می شود تا آن ها با میل و رقبت خود در آن برنامه شرکت نمایند ، یعنی اگر موضوعی برای ما ناشناخته باشد ، با آن دچار مشکل شده و نتایج نامطلوبی به دنبال خواهد داشت
. -8 اصل صرفه جویی در هزینه ها در عین بازدهی بیشتر
. -9 اصل تناسب با ذوق و سلیقه مخاطبان و گروه های سنی و علمی مختلف .
حال اگر بخواهیم به مقوله فرهنگ و فعالیت فرهنگی از یک منظر متفاوت نگاه بکنیم ، نسبت به نوع و محدوده فعالیت به دسته بندی متفاوتی دست خواهیم یافت که در ادامه به آنها می پردازیم :
1- فرهنگ ملی : فرهنگی است که چندین نسل در آن مشترک اند و به عنوان عامل مؤثر در تعیین هویت ملت ها قلمداد می شود.
2- فرهنگ عمومی : فرهنگی است که وجوه مشترک زیادی با فرهنگ ملی دارد ولی در مظاهر فرهنگی با تغییرات متناسب با شرایط و مقتضیات محیطی همراه است. به یک معنا فرهنگ عمومی، ظهور ونمود فرهنگ ملی در دوره های زمانی کوتاه مدت وتحت تأثیر شرایط زمانی است. عموم افراد جامعه در فرهنگ عمومی مشترک اند.
3- فرهنگ تخصصی : فرهنگی است که بخشی از افراد یک جامعه براساس حرفه و تخصص و حوزۀ شغلی خویش در آن مشترک اند.
4- فرهنگ سازمانی : فرهنگی است که اعضای یک سازمان در آن مشترک اند.(مانند اینترنت)
1- سه ویژگی در انجام فعالیت فرهنگی :
الف- نیاز سنجی ، مطالعه و پژوهش در مورد نحوه کار فرهنگی
ب- محتوا بخشی به کار فرهنگی
ج- بخش درون گروهی (پرهیز از غفلت از خود گروه حاضر در منطقه)
2- تامین بودجه فعالیت های فرهنگی :
یکی از معضلات موجود در کار فرهنگی توجیه نبودن افراد مسئول در زمینه تخصیص بودجه به فعالیت های فرهنگی است.
3- آسیب شناسی کارهای فرهنگی :
در فعالیت های فرهنگی مسایل زیر می باید به عنوان آسیب مد نظر قرار گیرد:
عدم استمرار فعالیت های فرهنگی
عدم استفاده از متخصصین در هرزمینه
عدم تحقیق متناسب و کامل در مورد فعالیت ارائه شده
عدم مطالعه در بیان مطالب برای فعالیت های مربوط به سنین مختلف
شناخت نداشتن نسبت به زبان و فرهنگ مخاطب
عدمo استفاده از الگوهای مطلوب و مربوط به فعالیت
عدم فرهنگ سازی فعالیت ها (درون و برون گروهی)
عدم پشتیبانی از نیروهای مستعد منطقهo
عدم نفوذ در باور و اعتقادات مخاطبین
4- استاندارد سازی :
یکی از ویژگی های مهم در فعالیت های فرهنگی لزوم استاندارد سازی فعالیت ها است که می تواند منجر به ارزیابی علمی فعالیت ها شود.
در استاندارد سازی علمی مراحل زیر می¬باید مورد توجه قرار گیرد:
شناسایی نیاز ها
مشاهده فعالیت گروه ها
انجام کار در مناطق مختلف
سنجش و ارزشیابی فعالیت های صورت گرفت